ชุดทดสอบโพลิฟีนอลทั้งหมดในชา (Test Kit for Total Polyphenols in Teas)

 

อ.ดร. ธีรพงษ์  เทพกรณ์

ชุดทดสอบโพลิฟีนอลทั้งหมดในชา

Test Kit for Total Polyphenols in Teas

 

          ในการเลือกซื้อชาไปชงดื่มเพื่อบริโภค หรือซื้อเพื่อเป็นของฝากและของที่ระลึกนั้น  ท่านผู้อ่านมีเกณฑ์ในการตัดสินใจเลือกซื้อชากันย่างไรกันบ้างครับ  ถ้าให้ผมคาดเดาจากประสบการณ์ เกณฑ์ตัดสินใจคร่าว ๆ ของหลาย ๆ คน  (รวมทั้งตัวผมด้วย)  น่าจะอาศัยความชอบจากการชิมชาตามร้านชาเป็นส่วนใหญ่   ในการชิมชาเราจะสามารถรับรู้ได้ถึง สี กลิ่น  รสชาติ และความชุ่มคอจากการดื่มชา  อย่างไรก็ตาม จากที่เรารู้กันมาโดยตลอดว่าชามีสารต้านอนุมูลอิสระที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ    ท่านผู้อ่านเคยสงสัยกันไหมครับว่าชาที่เราตัดสินใจซื้อไปนั้นมีปริมาณสารต้านอนุมูลอิสระอยู่จริงหรือไม่   ในการเลือกดื่มชาเพื่อสุขภาพ เราจะแน่ใจได้อย่างไรว่าชาที่เราซื้อไปนั้นมีสารต้านอนุมูลอิสระอยู่จริงหรือไม่ และมีมากหรือน้อยเพียงใด    ผมขอนำรายงานผลงานวิจัยที่จะช่วยให้ผู้บริโภครู้ว่าชาที่เราเลือกซื้อไปนั้นมีปริมาณสารต้านอนุมูลอิสระอยู่มากน้อยเพียงใดมาเผยแพร่ให้ทุกท่านได้รับทราบครับ

ความสำคัญและที่มาของการประดิษฐ์ชุดทดสอบ

ชา เป็นพืชเศรษฐกิจชนิดหนึ่งที่ปลูกกันมากบนพื้นที่สูงในจังหวัดทางภาคเหนือของไทย  ชาที่ปลูกนำมาแปรรูปเป็นชาเขียว (ชาไม่หมัก) ชาอู่หลง (ชากึ่งหมัก) และชาดำ (ชาหมักอย่างสมบูรณ์)   สารสำคัญที่อยู่ในชาเรียกว่า “โพลิฟีนอล” โพลิฟีนอลเป็นสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ  มีคุณสมบัติเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ (antioxidant)  ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคมะเร็ง และโรคหัวใจ

สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมได้ระบุมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมชาใบ (ชาจีน) มอก.460-2526 และมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมชาผง (ชาฝรั่ง) มอก.461-2526   นอกจากนี้รัฐบาลได้ปรับปรุงประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 196 พ.ศ. 2543) ว่าด้วยเรื่องของชา โดยกำหนดให้ชาเป็นอาหารที่ต้องกำหนดคุณภาพให้เป็นไปตามมาตรฐาน อย่างไรก็ตาม มาตรฐานชาที่ได้กำหนดขึ้นเป็นเพียงมาตรฐานทางเคมีเบื้องต้น     มิได้กำหนดปริมาณโพลิฟีนอลซึ่งเป็นสารที่มีประโยชน์ที่ผู้บริโภคจะได้รับจากการดื่มชา    ในความเป็นจริงปริมาณโพลิฟีนอลในผลิตภัณฑ์ชาจะแตกต่างกันไปตามพันธุ์ชา พื้นที่ปลูก การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยว และลักษณะการผลิตของผู้ผลิตแต่ละราย   ปริมาณโพลิฟีนอลในชาเป็นสิ่งหนึ่งที่สามารถบอกถึงปริมาณสารสำคัญที่ผู้บริโภคจะได้รับจาการดื่มชา  ดังนั้น หากมีชุดทดสอบหาปริมาณโพลิฟีนอลอย่างง่ายจะทำให้ผู้บริโภคสามารถใช้เป็นเครื่องมือประกอบการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ชาเพื่อสุขภาพได้

วัตถุประสงค์

เพื่อประดิษฐ์ชุดทดสอบหาปริมาณโพลิฟีนอลในใบชาอย่างง่าย  ให้ผลรวดเร็ว ถูกต้อง และประหยัด

วิธีดำเนินงาน

ชุดทดสอบโพลิฟีนอลทั้งหมดที่ประดิษฐ์ขึ้นใช้หลักการวิเคราะห์สารประกอบฟีนอลโดยวิธี Folin-Ciocalteu Assay  การพัฒนาชุดทดสอบดำเนินงานตามขั้นตอนดังนี้

1.       ศึกษาวิธีมาตรฐาน (ISO 14502-1) ที่ใช้ในการวิเคราะห์

2.       สังเคราะห์น้ำยาเคมี Folin-Ciocalteu reagent  (FC-MFU)  และตรวจสอบความใช้ได้

3.       ศึกษาวิธีการสกัดชา และตรวจสอบความใช้ได้

4.       ศึกษาปัจจัยต่าง ๆ ที่ส่งผลต่อการเกิดปฏิกิริยา

5.       การพัฒนาแถบสีมาตรฐานเพื่อบ่งชี้ปริมาณโพลิฟีนอลทั้งหมด

6.       การตรวจสอบความใช้ได้ของแถบสีมาตรฐาน

7.       การออกแบบและจัดทำชุดทดสอบต้นแบบ

8.       การตรวจสอบความใช้ได้ของชุดทดสอบโพลิฟีนอลทั้งหมด

9.       การทดลองใช้ชุดทดสอบโพลิฟีนอลทั้งหมดกับผู้ทดสอบ

ผลการดำเนินงาน

โครงการวิจัยนี้ได้ทำการสังเคราะห์น้ำยาเคมี Folin-Ciocalteu reagent (FC) ซึ่งเป็นน้ำยาที่ใช้วิเคราะห์หาปริมาณโพลิฟีนอลทั้งหมดในชา  น้ำยาเคมี Folin-Ciocalteu reagent (FC) ที่สังเคราะห์ขึ้นนี้เรียกว่า FC-MFU  โดย FC-MFU มีสมบัติเบื้องต้น ได้แก่ pH สี ความหนาแน่น และความเข้มข้นของกรดไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญกับ Folin-Ciocalteu reagent (FC) ที่ผลิตจากต่างประเทศ   เมื่อเปรียบเทียบความใช้ได้ของน้ำยาเคมี FC-MFU พบว่าสามารถใช้วิเคราะห์หาโพลิฟีนอลทั้งหมดได้ไม่แตกต่างไปจากน้ำยาเคมี FC ที่ซื้อจากต่างประเทศ  น้ำยาเคมี FC-MFU มีความคงตัวอย่างน้อย 12 เดือนเมื่อเก็บไว้ที่อุณหภูมิห้องปกติ ดังนั้นสามารถผลิตชุดทดสอบโพลิฟีนอลในชาโดยใช้น้ำยาเคมี FC-MFU ที่สังเคราะห์ขึ้นในงานวิจัยนี้ได้

การศึกษาผลของวิธีการสกัดเพื่อหาวิธีการสกัดที่เหมาะสมสำหรับชุดทดสอบพบว่า การสกัดส่งผลต่อปริมาณโพลิฟีนอลทั้งหมดในชา   ในงานวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะวิเคราะห์โพลิฟีนอลทั้งหมดในชาที่ได้จากการชงดื่มจริง และต้องการเลือกวิธีสกัดที่ง่าย สะดวก รวดเร็ว ตลอดจนไม่สิ้นเปลืองอุปกรณ์ในการสกัดมากจนเกินไป จากการทดสอบได้วิธีการสกัดที่เหมาะสมของชุดทดสอบคือ สกัดชาบดละเอียด 0.2 กรัม (1 ช้อน) ด้วยน้ำเดือดปริมาตร 20 ml ทำการสกัดโดยเขย่าในขวดสกัด   จากนั้นเจือจาง 50 เท่าโดยดูดสารละลาย 2 ml จากขวดสกัดใส่ลงในขวดเจือจาง ปรับปริมาตรด้วยน้ำกลั่นจนครบ 100 ml

วิธีการวิเคราะห์ที่เหมาะสมของชุดทดสอบที่ได้ประดิษฐ์ขึ้นในโครงการวิจัยนี้ เริ่มจากหยดน้ำยาเคมี FC-MFU จำนวน 3 หยดในหลอดทดลอง ตามด้วยน้ำยาเคมี MFU1 ปริมาตร 1 ml เขย่าให้เข้ากัน   จากนั้นเติมน้ำชาเจือจาง 0.5 ml เขย่าให้เข้ากัน   เติมน้ำยาเคมี MFU2 ปริมาตร 1 ml เขย่าให้เข้ากัน  ตั้งทิ้งไว้ 10 นาที  เปรียบเทียบความเข้มของสีกับแถบสีมาตรฐาน

ชุดทดสอบที่ได้ประดิษฐ์ขึ้นสามารถใช้วิเคราะห์หาปริมาณโพลิฟีนอลทั้งหมดได้อย่างประมาณ ด้วยวิธีการที่สะดวก รวดเร็ว ง่าย ไม่ต้องใช้อุปกรณ์ที่ซับซ้อน  ช่วงของการทดสอบอยู่ที่ 2.5-25.0% ระดับความเข้มข้นต่ำสุดที่ตรวจวัดได้ 2.5%   ชุดทดสอบมีอายุอย่างน้อย 12 เดือน เมื่อเก็บที่อุณหภูมิห้อง

สรุปผลการดำเนินงาน

ชุดทดสอบโพลิฟีนอลทั้งหมดที่ได้ประดิษฐ์ขึ้นสามารถใช้วิเคราะห์โพลิฟีนอลทั้งหมดในชาได้ด้วยวิธีการที่สะดวก รวดเร็ว   ผู้บริโภคสามารถใช้เป็นแนวทางในการตัดสินใจเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ชาเพื่อสุขภาพได้

 

คลิปวิดีโอการสาธิตชุดทดสอบโพลิฟีนอลทั้งหมดในชา

Event date: 
Tue, 2013-04-23 (All day)
Share this
คุณได้ให้คะแนนบทความนี้:None คะแนนเฉลี่ยของบทความนี้: 3 ( มีการให้คะแนนทั้งหมด 7 ครั้ง )